Wrzesień w rytmie TCM: Dlaczego należy do śledziony i trzustki i co oznacza „środek ciała”?

31. 8. 2026

Czy wiesz, że wrzesień jest według tradycyjnej medycyny chińskiej związany z elementem Ziemi, śledzioną i dbaniem o nasz „środek”? Lato powoli ustępuje, poranki są chłodniejsze, a natura zaczyna przygotowywać się do jesieni. Podobnie, według TČM, zmieniają się potrzeby naszego ciała. Na pierwszy plan wysuwa się trawienie, regularność, ciepłe posiłki i umiejętność zwolnienia tempa.

Dowiedz się, co oznacza element Ziemi, dlaczego śledziona jest ważna we wrześniu i jak wiąże się z trzustką, trawieniem i naszymi myślami. Doradzimy Ci, co w tym okresie włączyć do diety, czego unikać i jak za pomocą prostych codziennych nawyków stworzyć więcej spokoju i stabilności.

Co jest typowe dla września w TČM

Wrzesień według TČM to okres późnego lata i stopniowego przechodzenia do jesieni. Na pierwszy plan wysuwa się element Ziemi, który jest związany ze środkiem ciała, odżywianiem, stabilnością i trawieniem.

Podczas gdy lato to okres ruchu na zewnątrz, wysokich temperatur i aktywności, Ziemia przynosi zmianę rytmu. Natura dojrzewa, zbieramy plony z poprzednich miesięcy, a energia stopniowo zwraca się do wewnątrz. Symbolicznie jest to czas, kiedy możemy bardziej wracać do siebie i szukać stabilniejszego gruntu pod nogami.

Z elementem Ziemi w klasycznym systemie pięciu elementów związane są przede wszystkim śledziona i żołądek. W ramach wrześniowej serii zwracamy uwagę również na trzustkę, która w niektórych współczesnych interpretacjach TČM odnosi się do szerszego funkcjonalnego kręgu trawienia.

Warto przy tym wiedzieć, że kiedy TČM mówi o „śledzionie”, nie ma na myśli jedynie anatomicznej śledziony, jaką znamy z medycyny zachodniej. Chodzi o szerszy system funkcjonalny związany przede wszystkim z przemianą pożywienia, gospodarowaniem składnikami odżywczymi i tworzeniem Qi, czyli energii życiowej.

Wrzesień w rytmie TČM w pigułce

Pora roku: późne lato i przejście w jesień
Miesiąc: wrzesień – czas zbiorów, dojrzewania i umocnienia środka
Element: Ziemia
Kierunek energii: do środka i do wewnątrz
Typowy wpływ klimatyczny: wilgoć i stopniowe ochłodzenie
Główny obszar: trawienie, przetwarzanie pokarmu i energia środka
Organy: śledziona i żołądek; we wrześniowym ujęciu skupiamy się również na trzustce
Smak: naturalnie słodki
Kolory: żółty, złoty i ochra
Emocje: troska, rozmyślanie i natłok myśli
W równowadze: stabilność, koncentracja i poczucie zakorzenienia
Przy przeciążeniu: według Tradycyjnej Medycyny Chińskiej może pojawić się uczucie ciężkości, zmęczenie po jedzeniu, wzdęcia, silniejsza ochota na słodycze lub przeżuwanie zmartwień
Naturalna potrzeba okresu: regularność, ciepło, prostsza dieta i spokojniejszy rytm

Dlaczego we wrześniu, według Tradycyjnej Medycyny Chińskiej, śledziona, trzustka i trawienie są tak ważne

Śledziona w Tradycyjnej Medycynie Chińskiej należy do najważniejszych części tzw. środka ciała. Wraz z żołądkiem bierze udział w tym, jak według TČM przyjmujemy i przetwarzamy pokarm oraz jak następnie pozyskujemy z niego Qi.

Żołądek przyjmuje pokarm i przygotowuje go do dalszego przetwarzania, natomiast śledziona, według TČM, przejmuje jego użyteczną część i przekształca ją w energię, którą organizm dalej wykorzystuje. Właśnie dlatego w związku z elementem Ziemi tak wiele mówi się o jakości trawienia, regularnych posiłkach i dbaniu o środek.

Do wrześniowego tematu pasuje również trzustka. Z punktu widzenia fizjologii zachodniej wytwarza enzymy trawienne i hormony biorące udział w regulacji poziomu glukozy we krwi. W kontekście naszej serii postrzegamy ją jako część szerszego wrześniowego tematu trawienia i przetwarzania pokarmu.

Według zegara organów TČM, meridian śledziony jest najbardziej aktywny między godziną 9. a 11. rano. Dlatego tradycyjne zalecenia dla elementu Ziemi kładą nacisk na dobrą pierwszą część dnia, regularność i wystarczającą ilość czasu na posiłki.

Co oznacza „środek ciała” według TČM

Pojęcie środka w tradycyjnej medycynie chińskiej pojawia się bardzo często. Nie chodzi tu tylko o konkretne miejsce w brzuchu. Środek reprezentuje cały funkcjonalny obwód związany z tym, jak przyjmujemy, przetwarzamy i wykorzystujemy to, co do nas dociera.

Na poziomie fizycznym odnosi się przede wszystkim do trawienia. Na poziomie symbolicznym i emocjonalnym wiąże się ze zdolnością do przetwarzania bodźców, utrzymywania stabilności i niepozwalania, aby to, co dzieje się wokół nas, ciągle nas wytrącało z równowagi.

Kiedy element Ziemi jest w harmonii, tradycyjnie kojarzy się z poczuciem stabilności, siły, koncentracji oraz zdolnością do dbania o siebie i innych. W przypadku braku równowagi może pojawić się ciągłe rozmyślanie, zmartwienia lub uczucie, że głowa jest przepełniona tymi samymi myślami.

Dbanie o centrum to zatem nie tylko kwestia tego, co mamy na talerzu. Równie ważne może być jak jemy, czy mamy jakiś rytm w ciągu dnia, jak odpoczywamy i ile przestrzeni zostawiamy sobie, aby naprawdę się wyłączyć.

Jak możesz czuć się we wrześniu

Wrzesień to czas zmian, a przejście z lata do spokojniejszej części roku każdy może odczuwać nieco inaczej. Dni stopniowo się skracają, poranki stają się chłodniejsze, a po luźniejszym letnim trybie często wraca więcej obowiązków i bardziej stały harmonogram dnia.

Kiedy element Ziemi według Tradycyjnej Medycyny Chińskiej jest w równowadze, możesz czuć się stabilniej, uziemiony i skoncentrowany. Jedzenie przynosi przyjemne uczucie sytości bez zbędnego ciężaru, a regularny tryb bardziej ci odpowiada niż chaotyczne przeskakiwanie między obowiązkami.

W przypadku przeciążenia według tradycyjnych interpretacji może pojawić się zmęczenie, zwłaszcza po posiłkach, uczucie pełności lub ciężkości, wzdęcia czy wyraźniejsza ochota na słodycze. Na poziomie psychicznym Ziemia łączy się przede wszystkim z nadmiernym myśleniem – z chwilami, gdy jedno zmartwienie powraca w kółko i trudno jest je wyrzucić z głowy.

W tradycyjnej terminologii w tym kontekście spotkasz się również z pojęciem wilgoci (Shi). Nie jest to diagnoza w zachodnim sensie. Tradycyjna Medycyna Chińska oznacza tym pewien obraz nierównowagi, kojarzony na przykład z uczuciem ciężkości, spowolnieniem i osłabionym centrum.

Wspieraj swoje ciało i umysł we wrześniu według Tradycyjnej Medycyny Chińskiej

1. Dieta zgodna z wrześniem według Tradycyjnej Medycyny Chińskiej

Wraz z nadejściem chłodniejszych poranków warto stopniowo ograniczać bardzo zimne potrawy i dać więcej miejsca ciepłym, gotowanym i prosto przygotowanym posiłkom. Właśnie ciepło i regularność należą według Tradycyjnej Medycyny Chińskiej do tego, co element Ziemi lubi.

Do wrześniowego jadłospisu możesz włączyć:

Kasze jaglane, gryczane, owies i ryż. Zboża są w tradycyjnej chińskiej dietetyce ważnym elementem dbania o środek. Nadają się do ciepłych kaszek śniadaniowych, zup i prostych dań głównych.

Dynię, bataty i warzywa korzeniowe. Naturalnie słodki smak dyni, marchwi, batatów lub pasternaku dobrze pasuje do elementu Ziemi.

Rośliny strączkowe. Soczewica, ciecierzyca, groch lub fasola mogą być częścią ciepłych zup, mieszanek i duszonych potraw.

Zupy i wolno gotowane potrawy. Gdy nadejdą chłodniejsze dni, zastąp część letnich sałatek bulionami, zupami warzywnymi, kaszkami lub pieczonymi warzywami.

Rozgrzewające przyprawy. Imbir, koper włoski, kardamon, cynamon, kurkuma lub majeranek dodadzą jesiennym potrawom aromatu i naturalnie wpisują się w kuchnię sezonową.

WSKAZÓWKA: Do elementu Ziemi należy słodki smak, ale nie chodzi tu o nadmiar cukru i słodyczy. Sięgnij raczej po naturalną słodycz dyni, batatów, marchwi, zbóż lub owoców poddanych obróbce cieplnej.

Przepis na wrzesień: kasza jaglana z jabłkiem, cynamonem i orzechami

Ciepłe śniadanie to prosty sposób, aby w chłodniejsze wrześniowe poranki przestawić się na inny rytm. Kasza jaglana należy do tradycyjnych potraw elementu Ziemi, a w połączeniu z jabłkiem i cynamonem stworzy przyjemnie słodkie śniadanie bez potrzeby dodawania dużej ilości cukru.

Składniki (2 porcje)

100 g prosa
300–350 ml wody lub napoju roślinnego
1 większe jabłko
1/2 łyżeczki cynamonu
szczypta kardamonu
garść orzechów włoskich lub pestek dyni
według smaku kilka rodzynek lub pokrojonych daktyli
łyżeczka ghee lub masła orzechowego na koniec

Przygotowanie

Proso kilkakrotnie dokładnie przepłucz gorącą wodą i gotuj w wodzie
Dodaj pokrojone w małe kawałki jabłko, cynamon i kardamon.
Gotuj na małym ogniu przez około 15–20 minut, aż proso zmięknie, a kasza będzie kremowa.
W razie potrzeby podczas gotowania dolej trochę wody.
Gotową kaszę uzupełnij orzechami, pestkami dyni i ewentualnie kilkoma rodzynkami lub daktylami.
Dla delikatniejszego smaku na koniec możesz dodać ulubione masło orzechowe.

WSKAZÓWKA: Zamiast jabłka spróbuj gruszki lub śliwek. Owoce można wcześniej krótko poddusić z cynamonem.

2. Czego lepiej unikać we wrześniu

Wraz z końcem gorących letnich dni zmienia się również to, co dobrze służy ciału. Lodowate napoje, duże ilości lodów czy codzienne zimne sałatki mogą już nie być tym, po co automatycznie sięgniesz we wrześniu.

Według Tradycyjnej Medycyny Chińskiej nadmiar zimnych i surowych potraw może stanowić większe obciążenie dla centrum. Nie jest konieczne całkowite wyeliminowanie surowych produktów z diety, ale wraz z ochłodzeniem można naturalnie zastąpić ich część gotowanymi, duszonymi lub pieczonymi warzywami.

Warto również ograniczyć bardzo ciężkie, tłuste i smażone potrawy, nadmiar słodyczy i alkoholu. Zwróć uwagę również na ilość. Przejadanie się oznacza dla trawienia zbyt wiele pracy naraz, podczas gdy bardziej regularne i umiarkowane porcje lepiej odpowiadają zasadzie Ziemi.

3. Regularność jako podstawa elementu Ziemi

Element Ziemi kocha rytm. Podczas gdy lato często oznacza wakacje, długie wieczory i każdego dnia nieco inny program, wrzesień naturalnie wprowadza więcej struktury do życia.

Spróbuj to wykorzystać na swoją korzyść.

Jedz mniej więcej o tych samych porach. Nie musisz patrzeć na zegarek co do minuty, ale pewien rytm może bardziej odpowiadać trawieniu niż cały dzień bez jedzenia, po którym następuje ogromna wieczorna porcja.

Usiądź do jedzenia. Jeśli to możliwe, nie jedz przy komputerze, za kierownicą ani podczas rozmów telefonicznych. Poświęć jedzeniu przynajmniej kilka minut prawdziwej uwagi.

Dobrze żuj. To drobiazg, który często pomijamy, a jednak stanowi pierwszą część procesu trawienia.

Wieczorem stopniowo zwalniaj. Późna, obfita i ciężka kolacja lub dalsza praca tuż przed snem nie pasują do spokojniejszego rytmu, do którego wrzesień naturalnie dąży.

4. Wany na wrzesień: pielęgnacja środka według zasad Tradycyjnej Medycyny Chińskiej

Do elementu Ziemi naturalnie pasują również wany – tradycyjne mieszanki ziołowe w postaci kulek, inspirowane zasadami medycyny chińskiej. Na wrzesień wybraliśmy dwie mieszanki tematycznie związane ze środkowym ogrzewaczem, śledzioną i wilgocią.

Wan 070 – Ogrzewanie środka czyli Hou Po Wen Zhong Wan jest tradycyjnie ukierunkowana na ogrzewanie środkowego ogrzewacza, osuszanie wilgoci i uwalnianie stagnującej Qi. Tematycznie pasuje do okresu, gdy robi się chłodniej, a większe znaczenie zyskuje ciepła, gotowana i regularna dieta.

Wan 072 – Sześć szlachetnych ziół czyli Liu Jun Zi Wan jest tradycyjnie ukierunkowana na przemianę TAN i osuszanie wilgoci. Naturalnie nawiązuje do wrześniowego tematu elementu Ziemi i pielęgnacji środka.

Wany należy stosować zgodnie z zaleceniami certyfikowanego terapeuty Tradycyjnej Medycyny Chińskiej. Nie są przeznaczone dla dzieci poniżej 3 roku życia, kobiet w ciąży i karmiących. Długotrwałe stosowanie lub jednoczesne stosowanie z lekami zmniejszającymi krzepliwość krwi należy skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

5. PRAWTEINY i witalne grzyby na wrześniowy środek

Wrześniowy jadłospis można również uzupełnić o produkty, które swoim składem i przeznaczeniem tematycznie nawiązują do trawienia, naturalnie słodkiego smaku i energii Ziemi.

PRAWTEIN OK DIG to kompleksowa mieszanka BIO RAW, która naturalnie wpisuje się w okres skupiony na trawieniu i uczuciu lekkości po posiłku.

PRAWTEIN BYDIA tematycznie uzupełnia element Ziemi i jego tradycyjne połączenie ze słodkim smakiem. Może być ciekawym elementem chwili, gdy masz ochotę na coś słodszego.

WSKAZÓWKA: Do wrześniowego tematu pasuje również witalny grzyb Maitake. W tradycyjnym ujęciu jest on kojarzony z okręgiem śledziony i żołądka, a tym samym naturalnie nawiązuje do elementu Ziemi i dbałości o środek.

6. Olejki eteryczne na wrzesień

Aromaterapia może być prostym sposobem na stworzenie chwili zatrzymania w ciągu dnia i wspieranie atmosfery, którą kojarzymy z elementem Ziemi – stabilności, ugruntowania i powrotu do siebie.

Mieszanka eteryczna Earth jest naturalnym wyborem na wrzesień. Już sama koncepcja wywodzi się z elementu Ziemi i nadaje się do chwil, gdy chcesz zwolnić i skupić uwagę na swoim centrum.

Mieszanka eteryczna Help SP swoim ukierunkowaniem tematycznie nawiązuje do śledziony i trawienia, które we wrześniu wysuwają się na pierwszy plan.

Mieszanka eteryczna Help P to delikatna kompozycja cytrusowa, która pracuje również z symbolicznym motywem „słodyczy życia” i dobrze uzupełnia wrześniowy temat Ziemi.

Mieszanka eteryczna Calming wykorzystaj w chwilach, gdy potrzebujesz zwolnić tempo, stworzyć spokojniejszą atmosferę i na chwilę wyłączyć strumień myśli.

Możesz je również uzupełnić mieszanką Coldet lub jednoskładnikowymi olejkami eterycznymi, takimi jak Imbir, Koper włoski, Kardamon, Majeranek czy Bergamotka.

Olejków eterycznych należy zawsze używać zgodnie z zalecanym sposobem użycia danego produktu.

7. Spowolnij strumień myśli

Do elementu Ziemi należy nie tylko trawienie, ale także myślenie. Zdrowa Ziemia symbolicznie daje nam zdolność do przemyślenia spraw, skupienia się i stworzenia solidnego gruntu pod nogami. Jeśli jednak myśli jest zbyt wiele, myślenie może zamienić się w nieskończone rozmyślanie.

Wrzesień sam w sobie przynosi powrót do obowiązków. Kończą się wakacje, zaczyna się szkoła, a rytm pracy po lecie ponownie nabiera tempa. Głowa łatwo zapełnia się listami zadań, terminami i tym, co jeszcze musimy zdążyć zrobić.

Właśnie dlatego może być użyteczne nie tworzyć kolejnego skomplikowanego planu wellness, ale wręcz przeciwnie – upraszczać. Krótki spacer, dziesięć minut bez telefonu, kilka świadomych oddechów, chwila w ogrodzie lub zwykły posiłek zjedzony bez pośpiechu mogą przywrócić do dnia dokładnie tę regularność i stabilność, którą symbolizuje Ziemia.

8. Praktyczne wskazówki na każdy wrześniowy dzień

Nie musisz zmieniać całego swojego trybu życia. Element Ziemi związany jest przede wszystkim z prostotą i powtarzalnością, dlatego najlepiej sprawdzą się małe nawyki, które możesz regularnie wykonywać.

Rozpocznij dzień czymś ciepłym. Zamiast lodowatego napoju spróbuj ciepłej wody, herbaty lub ciepłego śniadania.

Nie lekceważ posiłków. Jeśli możesz, zjedz przynajmniej jeden główny posiłek dziennie na siedząco, w spokoju i bez telefonu.

Korzystaj z sezonowych produktów. Dynia, warzywa korzeniowe, jabłka, gruszki czy śliwki naturalnie należą teraz do kuchni.

Zapewnij sobie regularny ruch. Nie musi być intensywny. Szybki spacer, joga, rozciąganie lub przebywanie na świeżym powietrzu pomogą przerwać długie godziny siedzenia.

Wyjdź na łono natury. Ziemia jest symbolem zakotwiczenia. Spacer po lesie, parku lub zwykła praca w ogrodzie mogą być przyjemną przeciwwagą dla głowy pełnej zadań.

Ustal granice dla myśli. Jeśli o czymś ciągle myślisz, spróbuj zapisać tę myśl i świadomie odłożyć ją na chwilę.

Wieczorem jedz raczej lekko. Ciężki posiłek tuż przed snem nie jest idealnym sposobem na zakończenie dnia w spokojniejszym rytmie.

Stwórz swój własny stały punkt. Ta sama poranna herbata, krótki wieczorny spacer lub kilka minut z ulubionym zapachem mogą stworzyć prosty codzienny rytuał.

Wrzesień jako miesiąc Ziemi i dbania o swoje centrum

Wrzesień, zgodnie z tradycyjną medycyną chińską, prowadzi nas od luźnego lata z powrotem do centrum. Element Ziemi przynosi temat stabilności, odżywiania i regularności, a także zwraca uwagę na śledzionę, żołądek, trawienie, a w ramach naszej miesięcznej serii również na trzustkę.

Nie musisz więc szukać skomplikowanych procedur. Zacznij od najprostszych: ciepłego jedzenia, naturalnie słodkich sezonowych produktów, bardziej regularnego trybu życia i większego spokoju podczas posiłków. Równie ważne jest, aby zwolnić w głowie – nie przetwarzać wszystkiego w kółko i stworzyć sobie w ciągu dnia chwile, kiedy nie musisz niczego rozwiązywać.

Wykorzystaj wrzesień jako czas, kiedy możesz wzmocnić swój rytm, zadbać o centrum i przygotować ciało i umysł na jesień.

Co zapamiętać z artykułu?

Wrzesień w tradycyjnej medycynie chińskiej jest związany z elementem Ziemi, który reprezentuje stabilność, odżywianie i powrót do centrum. Na pierwszy plan wysuwają się śledziona i żołądek, a w ramach wrześniowego tematu zajmujemy się również trzustką. Wspólnym mianownikiem jest przede wszystkim trawienie, sposób przetwarzania pokarmu i regularność.

Elementowi Ziemi według TCM sprzyja ciepła, gotowana i prosto przygotowana dieta. Do wrześniowego jadłospisu dobrze pasują więc proso, kasza gryczana, ryż, dynia, bataty, warzywa korzeniowe czy rośliny strączkowe. Naturalnie słodki smak należy do Ziemi, jednak nadmiar słodyczy nie jest jej celem.

Dbanie o centrum nie kończy się na jedzeniu. Ziemia jest również związana z troską i rozmyślaniem, dlatego we wrześniu warto szukać większej regularności, zwalniać podczas jedzenia, zapewnić sobie umiarkowany ruch i stworzyć w ciągu dnia przestrzeń, w której może odpocząć również głowa.

Słowniczek pojęć

TCM (Tradycyjna Medycyna Chińska) – tradycyjny system, który pracuje z koncepcjami Yin i Yang, Qi, pięciu elementów i funkcjonalnych obwodów narządów. Postrzega człowieka w kontekście jego stylu życia, emocji i środowiska.

Element Ziemi – jeden z pięciu elementów TCM. Jest kojarzony z późnym latem, śledzioną i żołądkiem, słodkim smakiem, żółtym kolorem, odżywianiem, stabilnością i centrum.

Śledziona (Pi) – funkcjonalny obwód TCM związany przede wszystkim z przemianą i transportem pożywienia oraz tworzeniem Qi. Nie jest to dokładny odpowiednik anatomicznej śledziony medycyny zachodniej.

Centrum – pojęcie używane w TCM dla obszaru funkcjonalnego związanego przede wszystkim ze śledzioną i żołądkiem, trawieniem i pozyskiwaniem energii z pożywienia.

Qi (czi) – jedno z podstawowych pojęć tradycyjnej medycyny chińskiej, zazwyczaj tłumaczone jako energia życiowa.

Wilgoć (Shi) – tradycyjne pojęcie TCM dla określonego typu nierównowagi, kojarzonego z ciężkością, spowolnieniem i osłabieniem funkcji centrum. Nie jest to diagnoza medycyny zachodniej.

TAN – pojęcie TCM oznaczające flegmę lub nagromadzenie, które w tradycyjnych interpretacjach jest często kojarzone z wilgocią.

Wany – tradycyjne chińskie mieszanki ziołowe w postaci kulek. Produkty BEWIT w tej kategorii to suplementy diety inspirowane zasadami tradycyjnej medycyny chińskiej.

Odwiedź kategorię TCM i zapoznaj się z ofertą produktów inspirowanych tradycyjną medycyną chińską.